Mặc dù đã có giải thưởng dành để tôn vinh những doanh nghiệp thực hiện tốt trách nhiệm xã hội, song đối với một quốc gia đang phát triển như Việt Nam, khái niệm trách nhiệm xã hội doanh nghiệp dường như vẫn còn khá mới mẻ đối với các doanh nghiệp dân doanh.
Doanh nghiệp lớn nhiệt tình
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cạnh tranh toàn cầu, trách nhiệm xã hội doanh nghiệp đang trở thành một trong những điều kiện ràng buộc đối với các hợp đồng xuất khẩu sang các nền kinh tế phát triển, buộc các doanh nghiệp xuất khẩu phải tuân thủ khi ký kết hợp đồng. Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp thể hiện qua các yêu cầu về tuân thủ chế độ lao động tốt, an toàn vệ sinh thực phẩm, sản phẩm sạch và bảo vệ môi trường.
Theo TS Nguyễn Đình Cung - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế TƯ, thực hiện trách nhiệm xã hội doanh nghiệp không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tăng doanh thu, tăng giá trị thương hiệu, giảm tỷ lệ nhân viên thôi việc, cải thiện năng suất và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường. Bên cạnh đó, việc thực hiện trách nhiệm xã hội doanh nghiệp cũng có thể tăng thu nhập, nâng cao chất lượng cuộc sống và sức khỏe cho người lao động và gia đình họ.
Hiểu được giá trị của việc thực hiện tốt trách nhiệm xã hội, một số doanh nghiệp như: Duy Lợi, Kinh Đô, Tập đoàn Mai Linh, Tân Tạo, Techcombank… đã chủ động đưa trách nhiệm xã hội doanh nghiệp vào trong chiến lược phát triển của mình. Các doanh nghiệp cũng đã tham gia tích cực vào các hoạt động từ thiện. Việc ủng hộ nạn nhân bão lụt, thiên tai, đóng góp cho Quỹ Vì Người nghèo hay các đợt phát động ủng hộ từ thiện của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đều có sự ủng hộ tích cực và thực chất của doanh nghiệp dân doanh.
Dù còn có nhiều đánh giá khác nhau về động cơ của việc đóng góp này và liệu có thể đồng nhất sự đóng góp với trách nhiệm xã hội hay không, nhưng những đóng góp tài chính của khu vực kinh tế tư nhân cho cộng đồng có thể xem là một nguồn lực đáng kể góp phần “đồng cam cộng khổ” với Nhà nước thực hiện mục tiêu xóa đói giảm nghèo trên cả nước.
… Doanh nghiệp nhỏ thờ ơ
Khi điểm lại số doanh nghiệp tích cực thực hiện trách nhiệm xã hội trong thời gian qua, nhiều ý kiến cho rằng sự góp mặt của các doanh nghiệp dân doanh nhỏ - vốn chiếm đại đa số trong khu vực kinh tế tư nhân còn quá thưa thớt. Việc tuân thủ luật lao động, đóng bảo hiểm xã hội, tuân thủ các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm… của các doanh nghiệp dân doanh nhỏ và vừa còn đang là vấn đề “thời sự” làm đau đầu các nhà quản lý và phiền lòng người tiêu dùng. Hơn nữa, với trình độ công nghệ thấp, khả năng tài chính giới hạn, thì việc thực hiện quy trình sản xuất phù hợp với các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường vẫn còn khá xa vời đối với nhiều doanh nghiệp dân doanh.
Điều kiện làm việc tại các nhà máy, công xưởng, nơi làm việc rất hạn chế, nhiều chủ doanh nghiệp tỏ ra “vô tâm” với các tiêu chuẩn về an toàn lao động. Nhiều doanh nghiệp tư nhân “quên” không thực hiện trách nhiệm về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho người lao động gây nên nhiều mối bức xúc trong cộng đồng.
Đáng chú ý có những doanh nghiệp có tới 35 nhân viên nhưng chỉ 8 trong số họ được đóng bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế. Những trường hợp này đã trở nên phổ biến như “chuyện thường ngày ở phố huyện” tại nhiều tỉnh thành trên cả nước.
Có thể thấy những doanh nghiệp này vẫn ưa lối làm ăn thời vụ, nhỏ lẻ mà chưa xác định được chiến lược đầu tư và xây dựng thương hiệu dài hạn. Trong khi đó, các cơ quan quản lý mới chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền thực hiện trách nhiệm xã hội doanh nghiệp mà chưa có những biện pháp xử lý thật nghiêm đối với trường hợp vi phạm Luật Lao động, vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm… Đây có lẽ là nguyên nhân chính khiến nhiều doanh nghiệp dân doanh thờ ơ đối với việc thực hiện trách nhiệm xã hội.