Trong 4 năm thực hiện Chương trình Quốc gia An toàn lao động - Phòng chống cháy nổ (ATLĐ-PCCN) giai đoạn 2006-2010, số vụ tai nạn lao động vẫn liên tục tăng từ 4.050 vụ năm 2005 lên 6.250 vụ năm 2009. Mỗi năm, tai nạn lao động (TNLĐ) làm chết trung bình gần 600 người, hàng nghìn người bị thương.
"Các doanh nghiệp hiện rất coi thường các quy định về đảm bảo trang thiết bị ATLĐ cho công nhân, kể cả các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dễ xảy ra tai nạn như xây dựng, khai thác khoáng sản, cơ khí chế tạo, công nghiệp nặng… Trong đó, ông Vũ Như Văn - Phó Cục trưởng Cục ATLĐ (Bộ LĐ-TB&XH) cho rằng, “loại hình công ty TNHH, công ty cổ phần ngoài Nhà nước chiếm tới 61% tổng số vụ tai nạn và số người chết”.
Điều đáng nói là trong tổng số 507 vụ TNLĐ chết người năm 2009, Bộ LĐ-TB&XH chỉ nhận được 153 biên bản điều tra từ địa phương. Có tới 74% nguyên nhân số vụ là do chủ sử dụng lao động không xây dựng quy trình làm việc an toàn, thiếu trang thiết bị bảo hộ cho lao động, chỉ có hơn 18% số vụ do lỗi của người lao động, còn lại là nguyên nhân khách quan khó tránh.
Không những thế, chưa năm nào có quá 10% doanh nghiệp nộp báo cáo tình tình TNLĐ về các sở LĐ-TB&XH. Khi xảy ra TNLĐ, nhiều doanh nghiệp thường tìm cách thỏa thuận bồi thường cho người lao động để che giấu cơ quan chức năng. Tổng hợp của Bộ LĐ-TB&XH năm 2009 chỉ có 550 người chết vì TNLĐ, nhưng theo số liệu của Bộ Y tế lại có tới 1.518 người. Sự việc này cũng có cả lỗi của Thanh tra Sở LĐ-TB&XH các tỉnh, thành đã không triệt để thực hiện trách nhiệm của mình khi chỉ có 36/63 Sở nộp báo cáo về Bộ.
Theo ông Bùi Hồng Lĩnh - Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp coi thường việc thực hiện pháp luật ATLĐ là do chế tài xử phạt vi phạm còn quá nhỏ so với việc đầu tư đầy đủ trang thiết bị ATLĐ nên doanh nghiệp sẵn sàng vi phạm. Có những đơn vị để xảy ra tai nạn chết người, cơ quan thanh tra vừa kết thúc công việc được vài ngày lại có thêm người chết vì tai nạn.
Ví dụ cụ thể nhất là 3 vụ tai nạn liên tiếp xảy ra trong 1 tuần (21 đến 27-7-2009) tại công trình xây dựng tòa tháp Keangnam (Hà Nội) làm 4 người chết, 3 người bị thương. Tiếp tục trong hai ngày 3-2 và 22-2 vừa qua lại có thêm 2 vụ tai nạn nghiêm trọng làm 2 công nhân tử vong... Nếu tính cả Thanh tra Bộ và 63 Sở LĐ-TB&XH chỉ có 309 thanh tra viên. “Cố gắng đến mấy cũng không thể nào thanh tra đủ số lượng 200 nghìn doanh nghiệp trên cả nước. Đặc biệt, công tác thanh tra ATLĐ tại khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay gần như bị bỏ trống” - ông Lĩnh thừa nhận.
Ông Vũ Như Văn cho biết thêm, thời gian tới Cục sẽ đề xuất lãnh đạo Bộ có công văn kiểm điểm, phê bình các địa phương không nộp báo cáo; đồng thời đôn đốc các Sở thực hiện việc thanh tra nghiêm túc việc thực hiện pháp luật ATLĐ trong doanh nghiệp. Các doanh nghiệp không nộp báo cáo ATLĐ hoặc bị phát hiện che giấu TNLĐ cũng sẽ bị phạt từ 2-5 triệu đồng. Việc thanh tra sẽ tập trung vào các doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động thời vụ, hoạt động trong những ngành nghề nguy hiểm, độc hại… Cùng với tăng cường thanh tra và nâng mức xử phạt, ông Văn cũng đề xuất đăng tên những doanh nghiệp vi phạm pháp luật ATLĐ lên các phương tiện thông tin đại chúng.